محمد حسن خان اعتماد السلطنه

86

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

و ديگر قصر فيروزه است كه در مسافت ما بين ابنيهء دوشان تپه و كوهسار مشرق شمالى شهر ميان پاركى در نهايت نزاهت و طراوت و خرمى و شادابى واقع گرديده قنات مخصوصى دارد كه به حكم همايونى رحمة الله خان صارى اسلان حفر نموده ، و سدانت اين قصر نيز مثل غالب كوشكها و ابنيه و بساتين و رياض متعلقه بدولت ابدآيت به بندهء نگارنده مفوض است . و ديگر قصر ياقوت است مشتمل بر اساسهاى حصين بر نقش خورنق مشحون بر اثاثهاى ثمين و فرش ستبرق كه در منزلگاه سرخ حصار به سركارى و مباشرت معتمد السلطان ميرزا محمد خان سرتيپ گروسى پيشخدمت خاصهء حضور مهر ظهور انشاء شده و احداث گرديده ، و اين قصر مركب است از دو قسمت قسمتى مشهور به كوشك بيرونى كه به طرز عمارات ييلاقى فرنگى در نهايت امتياز ساخته شده ، قسمت ديگر حرمخانه و اندرونى كه بفاصلهء صد ذرع از اولى به سمت مشرق آن بناء گرديده و متجاوز از دويست يورت مسكون دارد و به ابنيهء سلاطين صفويه شبيه افتاده و باغ آنجا بر وضع پارك است . بعلاوه كاروانسرا و حمامها و قلعهء رعيتى و غيره و زياده از هشتاد هزار تومان تا اين ايام صرف اين مقام گرديده . و ديگر ابنيهء قشلاق جاجيرود است كه غالبا در مواسم رحلة الشتاء مستقر موكب مسعود مىباشد . ببايد دانست كه در جاجرود دو عمارت است يكى عتيق كه اصل بنايش از خاقان مغفور فتحعلى شاه بود و در دوران سلطنت شاه مرحوم محمد شاه غازى به همان حالت اصلى گذشت در اوايل اين نوبت همايون و سلطنت روزافزون والد مؤلف تغييرى در وضع آن داد و ديگر عمارت جديد به معمارى معمارباشى محمد ابراهيم خان كه حالا وزير نظام است در بيست سال قبل ساخته شد مركب از بيرونى و اندرونى و حمامهاى متعدده و هريك از رجال دولت عمارت جداگانه و مقام مخصوص دارند ، و هم اين‌جا دو باغ بسيار معتبر يكى در جنب عمارت و ديگر در كنار رودخانه احداث شده است . و ديگر عمارات ييلاق شهرستانك است كه همه ساله در اوايل موسم رحلة - الصيف مهبط ذات ملكوتى صفات مىباشد . و ديگر اساس و عمارت مشهور به دربار اعظم است كه به دست محمد رحيم خان قاجار علاء الدوله امير نظام اتمام يافت و انجام گرفت و بر مجالس بديع محتوى و به محافل وسيع منطوى مىباشد و اين محوطه بمافيها من المنازل مجتمع وزراء عظام و امراء فخام است ، هر روز محافلش از بام تا شام غاص به خواص مىگردد . غالب رؤساء دوائر دولتى با اعضاء و اجزاء در آنجا حاضر مىشوند و به وظايف و تكاليف اداره خاصهء خويش اشتغال مىجويند ، و لكل مقام معلوم . و ديگر باب همايون است و خيابان مقابل آن‌كه نهايت با تكلف و پركار پرداخته و هم به اهتمام و اقدام مرحوم امير نظام افراخته شده است . و ديگر باغ سلطنت‌آباد جلگهء شميران است كه مشتمل مىباشد بر آثار بارعه و مآثر رايعه از عمارت كلاه فرنگى و برج خوابگاه و سراى سرارى و بيوتات